Hướng Dẫn Chi Tiết Nhất Cách Vẽ Bulong Trong CAD

Trong quá trình hỗ trợ khách hàng chọn bulong theo bản vẽ, Trường Phú gặp khá nhiều trường hợp chỉ cần sai một thông số nhỏ như kích thước đầu, chiều dài thân hoặc kiểu ren là quy cách đặt hàng đã khác hoàn toàn. Vì vậy, vẽ bulong trong CAD không chỉ cần đúng hình dáng mà còn phải thể hiện chính xác kích thước và quy ước kỹ thuật.

Một bulong M10 trên bản vẽ chẳng hạn, không đơn giản chỉ là thân tròn đường kính 10 mm. Người thiết kế còn phải xác định đúng kích thước đầu, chiều cao đầu, bước ren, chiều dài phần ren và tiêu chuẩn áp dụng. Nếu những thông tin này được thể hiện chưa rõ, bộ phận gia công hoặc mua hàng rất dễ hiểu sai khi triển khai thực tế.

Trong bài viết này, Trường Phú sẽ cùng anh chị đi lần lượt từ bước cài đặt bản vẽ, xác định tiêu chuẩn cho đến cách vẽ đầu, thân và phần ren bulong trong CAD sao cho dễ đọc và thuận tiện khi đưa vào bản vẽ lắp.

1. Tại Sao Cần Vẽ Bulong Trong CAD

Vẽ bulong trong CAD đúng quy ước giúp bản vẽ truyền tải chính xác thông tin từ người thiết kế đến bộ phận gia công, lắp ráp và mua vật tư. Đây là lý do một chi tiết tưởng khá đơn giản như bulong vẫn cần được thể hiện thống nhất trên bản vẽ kỹ thuật.

Trong một cụm máy, có thể xuất hiện hàng chục hoặc hàng trăm vị trí bắt bulong. Nếu mỗi người thể hiện ren, kích thước đầu hay đường nét theo một cách khác nhau, người đọc bản vẽ sẽ mất nhiều thời gian để kiểm tra lại, thậm chí có thể chọn sai quy cách khi đưa ra sản xuất.

Vẽ đúng ngay từ đầu mang lại một số lợi ích rõ ràng:

Giảm sai sót khi thiết kế và gia công: Kích thước và loại bulong được thể hiện rõ, hạn chế việc phải sửa bản vẽ hoặc thay vật tư sau khi đã lắp.
Bản vẽ dễ đọc hơn: Người thiết kế, kỹ thuật sản xuất hay bộ phận bảo trì đều có thể hiểu cùng một cách.
Thuận tiện khi làm việc với đối tác: Đặc biệt với bản vẽ sử dụng các tiêu chuẩn DIN, ISO hoặc những hệ tiêu chuẩn quốc tế khác.
Dễ lập bảng kê vật tư: Khi quy cách bulong được xác định rõ, việc tổng hợp BOM và đặt hàng số lượng lớn cũng thuận tiện hơn.

Từ kinh nghiệm tiếp nhận bản vẽ của khách hàng, Trường Phú thấy rằng một bản vẽ ghi rõ M, chiều dài, tiêu chuẩn, cấp bền và vật liệu sẽ giúp quá trình kiểm tra hàng nhanh hơn rất nhiều so với bản vẽ chỉ thể hiện hình dáng bulong.

Vẽ bulong CAD đúng quy chuẩn giúp bản vẽ chính xác và dễ đọc

2. Nguyên Tắc Cơ Bản Khi Vẽ Bulong CAD

Trước khi bắt đầu dựng hình, anh chị nên thống nhất một số nguyên tắc cơ bản để bản vẽ dễ quản lý và hạn chế phải chỉnh sửa về sau.

Vẽ đúng tỷ lệ 1:1: Nên dựng bulong theo kích thước thực tế trong Model Space. Tỷ lệ hiển thị hoặc tỷ lệ in sẽ được xử lý ở bước trình bày bản vẽ. Cách làm này giúp hạn chế sai kích thước khi đo, ghi dimension hoặc trích xuất dữ liệu.
Phân chia layer rõ ràng: Đường bao, đường khuất, đường tâm và kích thước nên được đặt ở các layer riêng. Khi bản vẽ có nhiều chi tiết, cách tổ chức này giúp anh chị bật tắt hoặc chỉnh sửa từng nhóm nét dễ dàng hơn.
Thể hiện đường nét thống nhất: Đường bao nhìn thấy, đường khuất, đường tâm và các đường biểu diễn ren cần được dùng đúng quy ước. Với bulong, phần ren là vị trí rất dễ thể hiện sai nếu người vẽ dùng cùng một loại nét cho tất cả đường.

Một nguyên tắc khá đơn giản là đừng cố vẽ ren thật trên bản vẽ 2D khi không cần thiết. Trong đa số bản vẽ cơ khí, biểu diễn ren theo quy ước vừa rõ ràng vừa giúp file CAD nhẹ và dễ chỉnh sửa hơn.

Nguyên tắc cơ bản giúp bản vẽ bulong CAD chính xác, rõ ràng và dễ chỉnh sửa

Xem thêm bulong ốc vít để cập nhật thông tin về các dòng vật tư liên kết cơ khí.

3. Cài Đặt CAD Trước Khi Bắt Đầu Vẽ Bulong

Trước khi đi vào hình dạng của bulong, nên dành vài phút kiểm tra lại đơn vị và layer. Đây là những bước nhỏ nhưng nếu làm sai từ đầu, toàn bộ phần còn lại của bản vẽ sẽ phải chỉnh theo.

3.1 Cài Đặt Đơn Vị Bản Vẽ

Với các bản vẽ cơ khí sử dụng bulong DIN, ISO hoặc TCVN, đơn vị thường gặp là milimet.

Trong AutoCAD, anh chị có thể nhập lệnh UNITS hoặc UN để mở phần thiết lập đơn vị. Sau đó chọn định dạng số phù hợp, chẳng hạn Decimal, và đặt đơn vị theo Millimeters nếu bản vẽ đang sử dụng hệ mét.

Điểm cần lưu ý là đơn vị phải được thống nhất từ đầu với toàn bộ bản vẽ. Nếu một chi tiết được dựng theo milimet nhưng file lại đang được hiểu theo một hệ đo khác, kích thước khi chèn block, đo hoặc xuất dữ liệu có thể bị sai lệch.

Chẳng hạn, khi cần dựng bulong M10 dài 50 mm, phần thân phải được thể hiện đúng kích thước thực tế trong Model. Không nên vẽ nhỏ hoặc lớn theo tỷ lệ hiển thị rồi bù lại bằng dimension.

Thiết lập đơn vị Millimeters chính xác ngay từ đầu khi vẽ bulong CAD

3.2 Thiết Lập Lớp (Layer)

Với một bản vẽ bulong đơn giản, anh chị chưa cảm nhận nhiều sự khác biệt giữa việc có layer và không có layer. Nhưng khi chi tiết này nằm trong một cụm máy lớn, layer sẽ giúp bản vẽ dễ kiểm soát hơn đáng kể.

Có thể tách các nhóm cơ bản như:

Layer đường bao vật thể: dùng cho các đường nhìn thấy của đầu và thân bulong.
Layer đường tâm: thể hiện trục đối xứng của bulong và các chi tiết đồng tâm.
Layer đường khuất: sử dụng linetype HIDDEN cho những phần không nhìn thấy trực tiếp.
Layer kích thước: dành riêng cho dimension, ký hiệu và thông tin đo.
Layer biểu diễn ren: nếu anh chị muốn tách phần ren để dễ chỉnh độ dày nét hoặc bật tắt khi cần.

Tên layer không nhất thiết phải giống nhau giữa mọi công ty. Quan trọng là bản vẽ có cách tổ chức rõ ràng để người khác mở file lên vẫn hiểu được từng nhóm thông tin đang nằm ở đâu.

Thiết lập layer rõ ràng giúp bản vẽ bulong CAD dễ quản lý và chỉnh sửa

Tham khảo đặc điểm của lục giác chìm để hiểu rõ hơn về cấu tạo và ứng dụng trong lắp ráp máy móc.

4. Các Tiêu Chuẩn Cần Biết Khi Vẽ Bulong Trong CAD

Một lỗi khá thường gặp là người vẽ dựng hình bulong theo kích thước ước lượng. Nhìn trên màn hình có thể hợp lý, nhưng khi đưa sang gia công hoặc đặt hàng lại không đúng với sản phẩm tiêu chuẩn ngoài thực tế.

Vì vậy, trước khi vẽ, anh chị nên xác định bulong đang theo DIN, ISO hay một tiêu chuẩn cụ thể nào khác.

4.1 Tiêu Chuẩn Về Kích Thước Bulong

Các kích thước như đường kính thân, chiều cao đầu, kích thước đối diện hai cạnh đầu lục giác hay chiều dài đều cần được xác định theo quy cách của bulong.

Ví dụ với bulong M10 lục giác ngoài, theo bảng thông số đang sử dụng trong nội dung này, kích thước đối diện hai cạnh đầu s khoảng 17 mm và chiều cao đầu k khoảng 6,4 mm.

Khi dựng hình, anh chị nên lấy các giá trị này từ bảng tra của đúng tiêu chuẩn thay vì nhìn mẫu rồi ước lượng.

Đây cũng là thông tin Trường Phú thường cần khi khách hàng gửi bản vẽ để hỏi hàng. Nếu trên bản vẽ đã thể hiện rõ DIN 933 M10x50 chẳng hạn, việc xác định quy cách sẽ nhanh và chính xác hơn nhiều.

Xác định đúng kích thước bulong theo tiêu chuẩn giúp bản vẽ CAD chính xác

4.2 Tiêu Chuẩn Về Ren Bulong

Với ren hệ mét, ký hiệu thường bắt đầu bằng chữ M, theo sau là đường kính danh nghĩa. Ví dụ, M10 thể hiện ren hệ mét có đường kính danh nghĩa 10 mm.

Nếu dùng bước ren tiêu chuẩn, bản vẽ có thể chỉ ghi M10. Với trường hợp sử dụng ren bước mịn, cần thể hiện thêm bước ren, chẳng hạn M10x1.25, để tránh nhầm với bước ren thông dụng.

Các hệ ren inch như UNC, UNF hay những hệ ren khác sẽ có cách ký hiệu riêng và không nên dùng chung quy ước với ren hệ mét.

Điểm quan trọng là anh chị không cần vẽ từng vòng xoắn của ren trên bản vẽ 2D. Chỉ cần thể hiện đúng quy ước và ghi đầy đủ ký hiệu ren, người đọc đã có thể hiểu được yêu cầu kỹ thuật.

Ký hiệu ren đúng quy ước giúp bản vẽ bulong CAD rõ ràng và chính xác

4.3 Tiêu Chuẩn Về Đường Nét Và Cách Biểu Diễn

Với ren ngoài trên bulong, phần đường biểu diễn đường kính ngoài của ren được thể hiện bằng nét liền đậm, còn đường biểu diễn đáy ren dùng nét mảnh.

Khi nhìn vuông góc với trục ren, phần đỉnh ren được thể hiện bằng vòng tròn nét đậm. Đường đáy ren được thể hiện bằng nét mảnh và thường không cần vẽ kín toàn bộ chu vi.

Với ren trong, cách biểu diễn đường kính lớn và nhỏ sẽ được thể hiện theo quy ước tương ứng với ren trong.

Mục đích của cách vẽ này không phải để mô phỏng chính xác hình học từng vòng ren, mà để người đọc nhận biết nhanh đâu là phần ren ngoài, đâu là lỗ ren và kích thước danh nghĩa của chúng.

Nếu bản vẽ có nhiều bulong, việc tuân thủ cùng một quy ước đường nét sẽ giúp toàn bộ cụm máy nhìn sạch và dễ đọc hơn rất nhiều.

Biểu diễn đường nét đúng quy ước giúp bản vẽ ren bulong rõ ràng và dễ đọc

4.4 Tiêu Chuẩn TCVN Và ISO Thường Gặp

Khi làm việc với bản vẽ máy, anh chị có thể gặp nhiều mã tiêu chuẩn khác nhau. Theo nội dung đang sử dụng trong bài này, một số nhóm thường gặp gồm:

ISO 4014: nhóm bulong lục giác ngoài ren một phần.
ISO 4762: bulong lục giác chìm đầu trụ.
ISO 4032: đai ốc lục giác.
ISO 7089/7090: nhóm long đền phẳng.

Một số tiêu chuẩn DIN cũng thường được đặt cạnh các tiêu chuẩn ISO có cấu tạo tương ứng, chẳng hạn DIN 931 và ISO 4014, DIN 933 và ISO 4017, DIN 912 và ISO 4762.

Khi đưa vào bản vẽ, anh chị nên ghi đúng tiêu chuẩn đang áp dụng thay vì chỉ nhìn hai sản phẩm có hình dạng gần giống nhau rồi coi là hoàn toàn tương đương.

Có thể bạn quan tâm đến Trường Phú tại Đà Nẵng để tìm hiểu thêm về đơn vị cung cấp vật tư cơ khí công nghiệp.

5. Cách Vẽ Bulong Trong CAD Từng Bước

Để dễ hình dung, phần dưới đây sử dụng bulong đầu lục giác ngoài làm ví dụ. Đây là kiểu bulong khá quen thuộc và cũng dễ nhìn thấy đầy đủ cấu tạo đầu, thân và phần ren trên hình chiếu.

5.1 Vẽ Đầu Bulong

Trước tiên, anh chị cần xác định đường kính bulong và tra kích thước đầu theo đúng tiêu chuẩn.

Ở hình chiếu bằng, có thể dùng lệnh POLYGON, nhập số cạnh là 6 để tạo đầu lục giác. Tâm của hình lục giác đặt trùng với tâm bulong.

Kích thước đầu không nên chọn theo cảm giác. Chẳng hạn với ví dụ M10 trong nội dung này, kích thước đối diện hai cạnh s là khoảng 17 mm. Đây sẽ là cơ sở để dựng đúng hình dạng đầu trên bản vẽ.

Sau khi có hình chiếu bằng, anh chị có thể sử dụng XLINE, RAY hoặc các đường dóng để lấy vị trí sang hình chiếu đứng. Phần đầu trên hình chiếu đứng được dựng theo chiều cao k tương ứng với tiêu chuẩn.

Nếu cần thể hiện góc vát của đầu bulong, có thể sử dụng CHAMFER để hoàn thiện hình dạng. Tuy nhiên, mức độ chi tiết nên vừa đủ với mục đích của bản vẽ, tránh dựng quá nhiều chi tiết nhỏ mà không mang thêm thông tin kỹ thuật.

Dựng đầu bulong lục giác đúng kích thước và tiêu chuẩn trong AutoCAD

5.2 Vẽ Thân Bulong

Sau phần đầu, tiếp tục dựng hai đường song song biểu diễn thân bulong theo đường kính danh nghĩa.

Ví dụ với M10, đường kính danh nghĩa của phần thân là 10 mm. Trục tâm bulong nằm chính giữa hai đường bao này.

Chiều dài thân phụ thuộc vào quy cách cụ thể, chẳng hạn M10x30, M10x40 hay M10x50. Vì vậy, khi dựng hình anh chị cần lấy đúng chiều dài được yêu cầu trên bản vẽ hoặc trong bảng kê vật tư.

Nếu bulong là loại ren lửng, phần thân trơn và phần ren cần được tách rõ theo chiều dài ren tương ứng. Nếu là loại ren suốt, cách thể hiện sẽ đơn giản hơn vì phần ren kéo dài trên gần toàn bộ thân làm việc.

Đây cũng là lý do việc xác định đúng DIN 931 hay DIN 933 trước khi vẽ rất quan trọng. Cùng một M10x50 nhưng cấu tạo phần thân của hai tiêu chuẩn không giống nhau.

Dựng thân bulong đúng đường kính và chiều dài theo tiêu chuẩn

5.3 Vẽ Phần Ren Bulong

Khi đến phần ren, có hai cách thể hiện tùy mục đích của bản vẽ.

Biểu diễn ren theo quy ước: Đây là cách phù hợp với phần lớn bản vẽ kỹ thuật 2D. Trên hình chiếu đứng, anh chị dùng các đường nét theo quy ước để thể hiện đường kính ngoài và đáy ren. Trên hình chiếu nhìn theo trục, phần ren được thể hiện bằng các vòng tròn tương ứng.
Dựng hình ren 3D: Nếu cần mô hình trực quan, có thể sử dụng HELIX để tạo đường xoắn, sau đó kết hợp với SWEEP để dựng biên dạng ren chạy theo đường xoắn.

Biểu diễn ren bulong đúng quy ước hoặc dựng ren 3D bằng HELIX và SWEEP

Với bản vẽ lắp hoặc bản vẽ phục vụ đặt vật tư, không cần dựng ren 3D chi tiết. Việc tạo đầy đủ hình xoắn vừa tốn thời gian vừa làm mô hình nặng hơn mà không mang lại nhiều giá trị cho người đọc bản vẽ.

Ngược lại, nếu mô hình được dùng cho trình bày 3D hoặc một mục đích cần thể hiện hình học thực tế, anh chị có thể dựng ren chi tiết hơn.

Thông tin hữu ích về kích thước và tiêu chuẩn bulong được trình bày qua các nội dung sau:
bảng kích thước bulong
tra cứu tiêu chuẩn DIN JIS ISO

6. Mẹo Và Lưu Ý Khi Vẽ Bulong Trong CAD

Nếu phải vẽ bulong thường xuyên, anh chị không nhất thiết lần nào cũng dựng lại từ đầu. Một số cách dưới đây sẽ giúp tiết kiệm khá nhiều thời gian.

Ưu tiên thư viện chi tiết tiêu chuẩn: AutoCAD Mechanical, SolidWorks, Inventor và nhiều phần mềm kỹ thuật có sẵn thư viện bulong, đai ốc, long đền theo tiêu chuẩn. Nếu thư viện đáp ứng đúng tiêu chuẩn đang dùng, việc chèn chi tiết sẽ nhanh hơn rất nhiều.
Kiểm tra block tải từ bên ngoài: Block tải trên diễn đàn hoặc thư viện chia sẻ có thể tiện, nhưng không nên dùng ngay cho bản vẽ chính thức khi chưa kiểm tra lại kích thước. Một block nhìn đúng hình vẫn có thể sai s, k, chiều dài ren hoặc một thông số tiêu chuẩn khác.
Tạo Dynamic Block khi sử dụng nhiều size: Nếu thường xuyên làm việc với cùng một dòng bulong, anh chị có thể tạo block động cho các chiều dài khác nhau như M10x20, M10x30, M10x40. Cách này giúp giảm số lượng block riêng lẻ trong thư viện.
Không thể hiện mặt cắt bulong giống chi tiết đặc thông thường khi mặt phẳng cắt đi dọc trục: Trong bản vẽ lắp, các chi tiết tiêu chuẩn như bulong, đai ốc hoặc chốt thường được thể hiện theo quy ước riêng để bản vẽ không bị rối.
Ghi đủ thông tin cần thiết: Một hình bulong đẹp nhưng không có ký hiệu ren, cấp bền hoặc vật liệu vẫn chưa đủ để bộ phận mua hàng xác định đúng sản phẩm. Những thông tin như M10, 8.8, inox hay thép mạ kẽm nên được thể hiện ở vị trí phù hợp trong bản vẽ hoặc bảng kê.
Rà lại nét ren trước khi xuất bản vẽ: Đây là chi tiết nhỏ nhưng khá dễ sai. Anh chị nên kiểm tra lại layer, độ dày nét và phần biểu diễn ren ngoài – ren trong trước khi in hoặc gửi file cho bộ phận khác.

Cuối cùng, đừng để phần thể hiện CAD phức tạp hơn chính thông tin mà bản vẽ cần truyền tải. Với bulong tiêu chuẩn, đúng quy cách, đúng kích thước và dễ đọc luôn quan trọng hơn việc dựng hình quá chi tiết.

Nắm được cách vẽ bulong trong CAD giúp anh chị không chỉ dựng hình đúng hơn mà còn thể hiện rõ những thông tin cần thiết cho gia công, lắp ráp và đặt vật tư. Từ đơn vị bản vẽ, layer, kiểu đường nét cho đến kích thước đầu và phần ren đều nên được kiểm tra theo cùng một tiêu chuẩn ngay từ đầu.

Trong thực tế, Trường Phú nhận được khá nhiều bản vẽ từ khách hàng để kiểm tra và báo giá bulong. Một bản vẽ có đầy đủ size ren, chiều dài, tiêu chuẩn, cấp bền và vật liệu sẽ giúp việc đối chiếu sản phẩm nhanh hơn, đồng thời hạn chế tình trạng đặt đúng hình dáng nhưng sai quy cách.

Nếu anh chị đã hoàn thiện bản vẽ và cần kiểm tra loại bulong phù hợp, có thể gửi thông số, hình ảnh hoặc bản vẽ cho Trường Phú. Liên hệ Hotline 0989 209 898 để bên em hỗ trợ đối chiếu quy cách và báo giá theo nhu cầu thực tế.